روایتی از یك جهش علمی و فناورانه؛
جزئیات ساخت ۴ نانوداروی پیشرفته ایرانی از سرطان خون تا عفونت حاد
گروه هوش مصنوعی: فناوران کشورمان با تجاری سازی 4 نانوداروی پیشرفته، تجهیزات بالینی و کیت های غربالگری، گام بلندی در راستای خوداتکایی نظام سلامت، کاهش عوارض بالینی و تثبیت قیمت خدمات درمانی برداشتند.
به گزارش گروه هوش مصنوعی به نقل از مهر، بر مبنای جهت گیری های «سند ملی توسعه علوم و فناوری نانو»، دهه سوم پیشرفت این فناوری با نگاه نوآوری ماموریت گرا دنبال می شود؛ نگاهی که در آن قابلیتهای نانو در خدمت حل مسایل و چالش های اولویت دار کشور، همچون امنیت غذایی، سلامت، محیط زیست و آب و انرژی قرار گرفته است. در همین جهت قابلیتهای فناوران کشور مستقیماً برای پاسخگویی به چالش های کلان و اولویت دار کشور به خصوص در حوزه سلامت بسیج شده است تا ثمرات عینی فناوری در زندگی مردم و اقتصاد ملی حس گردد.
آمارها نشان داده است که این استراتژی توانسته انحصار واردات اقلام دارویی پیشرفته را هدف قرار دهد. بر مبنای آمارنامه رسمی دارویی کشور، داروهای میدوستائورین برای درمان سرطان، آمورولفین برای درمان عفونت های قارچی پوست، آهن تزریقی برای درمان کم خونی بیماران مبتلابه CKD، آمفوتریسین B لیپوزمال برای درمان عفونت های حاد قارچی و۲۲۸ Fap برای تشخیص ودرمان میکروتومورها در بازه چهارساله ارزبری سنگین افزون بر ۴۰۰ میلیون دلار را به نظام سلامت تحمیل کرده بود و الان با اقدامات برنامه ریزی شده و ورود پلت فرم های نوین دارویی، درمانی و تشخیصی بومی، عمده این ارزبری کاهش خواهد یافت و فناوران کشور موفق به بومی سازی این داروها شده اند.
تولید نانوداروی درمان عفونت های قارچی تهاجمی و کشنده
در میان نانوداروهای به ثمر نشسته، «آمفوتریسین B لیپوزومال» جایگاهی حیاتی دارد. این فرآورده استاندارد طلایی و داروی خط اول درمان عفونت های قارچی تهاجمی و کشنده نظیر موکورمیکوزیس (قارچ سیاه)، آسپرژیلوزیس ریوی و کاندیدیازیس پیشرفته است که عموماً جان بیماران دچار نقص ایمنی، افراد تحت شیمی درمانی های سنگین و گیرندگان پیوند مغز استخوان و اعضاء حیاتی را تهدید می کند. مولکول کلاسیک و قدیمی این دارو به سبب ساختار شیمیایی خود تمایل شدیدی به پیوند با کلسترول سلول های کلیه انسان دارد که این امر همیشه به نارسایی حاد و لطمه های شدید کلیوی در دوره درمان منجر می شد.
فناوران نانوی کشور با سودجستن از سیستم های پیشرفته دارورسانی، مولکول آمفوتریسین را درون وزیکول های کروی فسفولیپیدی با ابعاد کمتر از ۱۰۰ نانومتر محصور کردند. این غشای محافظ سبب می شود که نانودارو بدون برخورد لطمه رسان با لوله های کلیوی از جریان خون عبور کرده و بشکل بطورکامل انتخابی و اختصاصی، ارگوسترول موجود در دیواره سلول قارچی را هدف قرار دهد. در حالی که تهیه هر ویال از نمونه خارجی این داروی حیاتی مستلزم پرداخت ۳۴۰ دلار ارز است، نسخه تولید داخل آن با قیمت حدود یک میلیون و ۱۰۰ هزار تومان در بازار داخلی توزیع می شود.
نانوداروی میدوستائورین؛ جهش هدفمند در متوقف کردن سرطان خون
دستاورد راهبردی دیگر در حوزه انکولوژی، بومی سازی داروی «میدوستائورین» توسط فناوران کشور است که نمونه وارداتی آن با نام تجاری رایدپت شناخته می شود. این دارو یک مهارکننده اختصاصی و چندمنظوره تیروزین کیناز در مقیاس مولکولی است که جهش های ژنتیکی کشنده همچون FLT۳ و گیرنده های KIT را در سلول های بدخیم مهار می کند. جهش در این نشانگرها عامل اصلی ایجاد و عود مجدد در یکی از خشن ترین و تهاجمی ترین انواع سرطان خون، یعنی لوکمی حاد میلوئیدی (AML) و همین طور ماستوسیتوز پیشرفته سیستمیک است.
بومی سازی یکی از داروهای گرانقیمت بازار دارویی جهان
میدوستائورین با متوقف ساختن مسیرهای پیام رسانی درون سلولی، تکثیر مهارنشدنی سلول های بدخیم خونی را قفل کرده و سلول سرطانی را به سمت مرگ برنامه ریزی شده سوق می دهد. نسخه برند خارجی این دارو با بهایی بالغ بر ۱۲ هزار و ۷۰۰ دلار برای هر دوره درمانی، در زمره گرانقیمت ترین اقلام بازار دارویی جهان طبقه بندی می شود. بومی سازی این ترکیب و قرارگیری آن در آستانه ورود به بازار و مراحل قیمت گذاری رسمی دولتی، افق امیدبخشی را پیش روی خانواده های درگیر با سرطان خون گشوده و مانع از تحمیل هزینه های کمرشکن ارزی بر گرده نظام درمان خواهد شد.
پایان بحران کم خونی در بیماران مزمن کلیه
سومین نانوداروی تحول آفرین این مجموعه، نانوکمپلکس پیشرفته «آهن تزریقی» بر پایه فریک کربوکسی مالتوز است که بعنوان راهکاری کارآمد برای مهار کم خونی فقر آهن در بیماران دچار نارسایی مزمن کلیوی (CKD) به کار می رود. این بیماران به سبب ناتوانی کلیه در ترشح هورمون اریتروپویتین و التهاب های مداوم ناشی از همودیالیز، گرفتار کم خونی شدید و مقاوم به قرص های خوراکی می شوند؛ از طرف دیگر، فرم های سنتی تزریق آهن نیز ریسک بالایی در آزادسازی یون های آزاد آهن سمی و بروز واکنش های حساسیتی و شوک های آنافیلاکسی بهمراه داشتند.
فناوری نانو در این محصول با مهندسی یک ساختار هسته-پوسته کلوئیدی تجلی یافته است؛ به شکلی که هسته متراکم هیدروکسید آهن در مقیاس نانو توسط پوسته ای محافظ از کربوکسی مالتوز احاطه شده است. این طراحی هوشمندانه از رهایش ناگهانی آهن در عروق جلوگیری می کند و امکان تزریق دوزهای بالای ۵۰۰ تا ۱۰۰۰ میلی گرم آهن را در یک بازه زمانی کوتاه ۱۵ تا ۳۰ دقیقه ای بدون نیاز به بستری های طولانی و انتقال مکرر خون فراهم می سازد. در حالی که نمونه وارداتی این داروی تخصصی قیمتی معادل ۲۲۰ دلار دارد، نمونه ساخت داخل آن با قیمت یک میلیون و ۷۰۰ هزار تومان روانه بازار بالینی شده است.
فرمولاسیون نانوپلیمری دانش بنیان ها برای درمان قارچ های مقاوم
داروی «آمورولفین» پاسخی فناورانه به درمان عفونت های قارچی مقاوم ناخن (اونیکومایکوزیس) است. بافت ناخن به سبب ساختار کراتینی سخت و فشرده، مانعی جدی در مقابل نفوذ کرم ها و پمادهای پوستی مرسوم به حساب می آید. فناوران دانش بنیان داخلی با فرمولاسیون این ترکیب درون یک فیلم پلیمری نانوساختار، امکان نفوذ عمقی ماده مؤثره به بستر ناخن و رهایش پیوسته و آهسته (Slow-release) آنرا فراهم آورده اند. این لاک دارویی بعد از مصرف در مقابل آب و شست وشوی روزانه پایدار مانده و طول دوره درمان را کوتاه می کند. در صورتیکه برند اصلی خارجی این دارو (لوسریل فرانسه) حدود ۳۵ دلار قیمت داشته و باری ارزی برای بیماران بهمراه داشت، محصول بومی با حدود یک هفتم قیمت نمونه وارداتی و با کیفیتی رقابتی در لیست رسمی دارویی کشور قرار گرفته و توزیع شده است.
تثبیت تعرفه های دندانپزشکی با تأکید بر تجهیزات نانومحور ساخت داخل
در حوزه دندانپزشکی و پروتزهای دندانی که بخش عمده ای از بار ارزی آن بر دوش بخش خصوصی و خانواده ها سنگینی می کرد، فناوران داخلی موفق به تجاری سازی اقلام کلیدی همچون «سیلر دندانی»، «چسب های پیشرفته نانویی دندان» و «بلوک های زیرکونیا» با فناوری سطح بالا شده اند. این اقلام با برخورداری از استقامت مکانیکی مطلوب، زیست سازگاری ارتقایافته و مهار ریزنشت ها، استانداردهای کیفی بالینی را به سطحی هم پای نمونه های معتبر اروپایی و آمریکایی رسانده و بستری برای تثبیت قیمت تمام شده خدمات دندانپزشکی فراهم آورده اند.
همگام با توسعه ملزومات مصرفی، در قسمت جراحی های با فناوری پیشرفته نیز «سوزن های بای پولار برپایه فناوری نانو» بطور رسمی به مدار مصرف بیمارستانی وارد شده اند. این تجهیزات با توزیع یکنواخت و هدفمند جریان های الکتروسرجیکال در مقیاس های خیلی ظریف، لطمه های حرارتی به بافت های سالم مجاور را حین عمل به حداقل رسانده و دقت جراحان را در پروسیجرهای حساس ارتقا می دهند.
غربالگری ارزان و سریع سرطان های گوارشی و کبدی با کیت های نانوساختار بومی
اما شاید حیاتی ترین نمود ورود نانو به تجهیزات بالینی، در قسمت تشخیص فوری و زودهنگام نمایان شده است؛ جایی که زمان نقشی مرگ و زندگی در فرایند درمان ایفا می کند. ورود «کیت های تشخیصی کمّی و سریع نشانگرهای توموری CEA و AFP» ظرفیت غربالگری و پایش عود تومورهای بدخیم گوارشی و کبدی را با سرعتی به مراتب بالاتر و هزینه ای خیلی کمتر از متدهای مرسوم آزمایشگاهی مهیا کرده است.
در کنار این تجاری سازی و ورود «قرص های آنتی بیوگرام مبتنی بر نانوذرات» جهت شناسایی فوری و تفکیک گونه های عفونی و سویه های مقاوم باکتریایی، راهکاری پیشگیرانه در مهار مقاومت های مرگبار ضدمیکروبی به حساب می آید. این پلت فرم های تشخیصی با کوتاه کردن چرخه فرایند آنتی بیوگرام از چندین روز به ساعاتی محدود، انتخاب پروتکل آنتی بیوتیکی دقیق را از همان ساعات نخست برای تیم درمان ممکن ساخته و سپر حفاظتی دیگری در مقابل هدررفت منابع و عوارض بالینی ترسیم کرده اند.
منبع: گروه هوش مصنوعی
مطلب را می پسندید؟
(1)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب